Rezerwat Przyrody Węże to kawałek jurajskiego krajobrazu schowany w samym sercu województwa łódzkiego, kilka kilometrów od Działoszyna. Powstał w 1971 roku, żeby chronić wapienny ostaniec jurajski – Górę Zelce, wznoszącą się 45 metrów ponad dolinę Warty. Nie dajcie się zmylić nazwie – wcale nie spotkamy tam żadnych gadów, bo nazwa wzięła się od pobliskiej wsi Węże. To miejsce kryje coś znacznie ciekawszego: jaskinie z formacjami naciekowymi i największe w Polsce nagromadzenie szczątków zwierząt z trzeciorzędu.
- imponujące formacje krasowe
- największe nagromadzenie szczątków trzeciorzędowych
- malownicze widoki z Góry Zelce
- łatwe szlaki do odkrywania jaskiń
- bliskość Załęczańskiego Parku Krajobrazowego
Jurajska enklawa na północy Polski
Rezerwat Węże to najbardziej na północ wysunięty przykład jurajskiego krajobrazu w Polsce. Trudno uwierzyć, że zaledwie dwie godziny jazdy od Łodzi można trafić na takie formacje geologiczne. Powierzchnia rezerwatu wynosi 20,74 ha, ale w tej niewielkiej przestrzeni mieści się prawdziwa gratka dla miłośników geologii i speleologii.
Rezerwat znajduje się w granicach Załęczańskiego Parku Krajobrazowego, więc oprócz samych jaskiń można liczyć na malownicze widoki i kontakt z naturą. Zachowały się tu formy krasowe sprzed epoki lodowcowej, takie jak: leje krasowe, formy krasu powierzchniowego oraz jaskinie z ciekawymi formami naciekowymi.
W jaskiniach odkryto największe w Polsce nagromadzenie szczątków kostnych przedstawicieli fauny trzeciorzędu. To znalezisko ma ogromne znaczenie paleontologiczne i czyni rezerwat wyjątkowym na skalę kraju.
Góra Zelce i jej tajemnicze jaskinie
Serce rezerwatu stanowi Góra Zelce – leży ona na wysokości około 220 m n.p.m. Nie brzmi imponująco, ale to wystarczająco, żeby z jej szczytu roztaczał się widok na Załęczański Park Krajobrazowy. Obecnie na terenie rezerwatu znajduje się ponad 150 nieczynnych kamieniołomów, które dodają temu miejscu surowego, industrialnego charakteru.
Na Górze Zelce znajduje się 10 jaskiń krasowych. Każda ma swoją nazwę i charakter:
- Jaskinia Stalagmitowa (długość ok. 80 m, głębokość 13 m)
- Jaskinia za Kratą (długość 60 m, głębokość 17 m)
- Jaskinia Niespodzianka
- Jaskinia Zanokcica
- Jaskinia Dwuwylotowa
- Jaskinia Draba
- Jaskinia Mała
- Jaskinia Profesora Samsonowicza
Do ruchu turystycznego przystosowane były jaskinie Stalagmitowa i Za Kratą. Wyposażono je w żelazne drabiny ułatwiające pokonanie jaskiniowych studni. Niestety, te czasy już minęły.
Dlaczego nie można wejść do jaskiń?
Tu jest haczyk, który rozczaruje niejednego poszukiwacza przygód. Obecnie wstęp do jaskiń jest możliwy tylko za zgodą Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Łodzi. Oznacza to, że zwykły turysta może podziwiać jaskinie tylko od zewnątrz – przy wejściach.
Nie zmienia to faktu, że sama wędrówka po rezerwacie i odnajdywanie kolejnych jaskiń to świetna zabawa. Łatwo do nich trafić, wystarczy trzymać się oznaczeń ścieżki dydaktycznej – strzałek i tablic informacyjnych. Na szukanie jaskiń trzeba zarezerwować minimum godzinę.
Choć nie można wejść do środka, warto zajrzeć do otworów jaskiń. Niektóre mają naprawdę imponujące wejścia, a przy odrobinie szczęścia i dobrej latarce można dostrzec fragmenty formacji skalnych w głębi.
Ścieżka dydaktyczna przez rezerwat
W sierpniu 2017 otwarto ścieżkę dydaktyczną – „Najcenniejsze walory przyrodnicze Miasta i Gminy Działoszyn”, która również przebiega przez rezerwat Węże. Ścieżka ma 14 przystanków i zatacza dziewiętnastokilometrową pętlę, prowadząc od Działoszyna przez Lisowice i Bobrowniki.
W ramach ścieżki ustawiono przed jaskiniami tablice informacyjne z planami, mapę rezerwatu oraz opis walorów przyrodniczych obiektu. Dzięki temu nawet bez przewodnika można dowiedzieć się sporo o geologii tego miejsca i historii poszczególnych jaskiń.
Przez rezerwat przebiega szlak niebieski, więc można połączyć zwiedzanie z dłuższą wędrówką po okolicy. Na trasie ścieżki zobaczyć można również kamieniołomy, źródła, Górę Świętej Genowefy, Żabi Staw i inne ciekawe miejsca.
Dla kogo jest ten rezerwat?
Rezerwat Węże to miejsce przede wszystkim dla miłośników geologii, przyrody i łagodnych wędrówek. Rodziny z dziećmi również się nie zawiodą – dzieciaki uwielbiają szukać kolejnych jaskiń jak skarbów, a teren nie jest zbyt wymagający. Nie trzeba być w szczytowej formie, żeby przejść się po rezerwacie.
Fani speleologii mogą poczuć lekki niedosyt, bo zwiedzanie ogranicza się do zaglądania do otworów. Z drugiej strony, to chroni unikalne formacje i stanowiska paleontologiczne przed zniszczeniem. Dla osób interesujących się historią naturalną Polski to obowiązkowy punkt na mapie – niewiele miejsc może pochwalić się takimi znaleziskami kostnymi.
Warto też wiedzieć, że teren jest nierówny, pagórkowaty, z wieloma kamieniołomami. Przydają się wygodne buty trekkingowe i podstawowa kondycja.
Praktyczne informacje: jak dojechać i co zabrać
Z Łodzi podróż zajmuje tu około 2h jazdy samochodem (120 km). Jadąc z Łodzi należy jechać drogą nr 14 w kierunku Łasku, następnie drogą 483 na Szczerców, a dalej drogą nr 74 w kierunku Wielunia. Rezerwat położony jest nad Wartą, na północ od wsi Węże, leżącej niedaleko drogi nr 42 z Jaworzna do Działoszyna (ok. 7 km na południowy zachód od miasta).
Można dojechać do wsi Węże do jej końca i tam zaparkować koło lasu, potem drogą leśną dochodzi się do szlaku. Alternatywnie można rozpocząć wędrówkę od Bobrownik.
Wstęp: Rezerwat jest dostępny bezpłatnie. To teren otwarty, więc można go zwiedzać przez cały rok.
Czas zwiedzania: Na spokojne przejście się po rezerwacie i odnalezienie głównych jaskiń warto przeznaczyć minimum godzinę. Jeśli ktoś chce przejść całą ścieżkę dydaktyczną (19 km), to trzeba zarezerwować pół dnia.
Co zabrać:
- Wygodne buty trekkingowe – teren pagórkowaty i nierówny
- Latarkę – przydatna przy zaglądaniu do jaskiń
- Wodę i przekąski – w okolicy nie ma sklepów ani punktów gastronomicznych
- Aparat lub telefon – widoki i jaskinie to świetne tematy do zdjęć
- Mapę lub GPS – choć oznakowanie jest dobre, w lesie łatwo stracić orientację
Dodatkowe atrakcje w okolicy: W Działoszynie na uwagę zasługuje pałac z XVII wieku wraz z ogrodem pałacowym w stylu francuskim, zlokalizowany w południowej części miasta. Obecnie siedzibę ma tutaj Muzeum Regionalne oraz biblioteka. Żabi Staw to pomnik przyrody, jedno z ciekawszych miejsc w Załęczańskim Parku Narodowym. W okolicach Działoszyna znajduje się 19 wapienników – były to prymitywne piece służące wypalaniu wapiennej skały, które powstawały na początku XX wieku.